تانباشدچیزکی ، مردم نگویند چیزها .
Taa nebaashad chizaki mardom neguyand chizhaa
تاچیزاندکی نباشد، مردم چیز زیادی نمی گویند.
تاسیرنخری ، دهنت بو نمی ده .
Taa sir nekhari dahnet bu nemide
تازمانی که پیازسیرنخوری، دهانت بو نمی دهد.
تانباشدچوبِ تر، فرمان نیره گاوُخر .
Taa nebaashad chube tar farmaan nyare gaavo khar
تاچوب تر نباشد، گاووخر فرمان نمی برد.
تایه بدی نوینی ، یه خووی نمی کنی.
Taa ye badi nevini ye khubi nemikoni
تازمانی که بدی نبینی،خوبی هم نمی کنی.
تا تلی نرمبه ، گودی پرنویمو .
Taa teli nerombeh gowdi por nevymu
تاتپه ای فرونریزد، گودالی پرنمی شود
تاخدا نخوا، بلگِ درخت نمیفته .
Taa khodaa nekhaa balge derakht nemiyofte
تاخداوند نخواهد، برگ درخت هم نمی افتد.
تاکلفتی نخهره ، باریکی نمی وُره .
Taa kolofti nekhehreh baariki nemivoreh
تاچیز ضخیمی ساییده نشود، چیز باریکی قطع نمی گردد.
تامیگی موارک ، میگو کولم که تا زیارت .
Taa migi muvaarak migu kulam ko taa ziyaarat
به محض این که می گویی مبارک!، فوراً می گوید تا روستای زیارت مرا بردوشت سوارکن.
تا تنیرگرمه ، نون ِ بچسون .
Taa tanir garme nune bechasvan
تازمانی که تنورگرم است، نان را بچسبان .
تاگوساله گو گردد ، دل ِ صحاوش او گردد .
Taa gowsaale gow gardad dele sehaavesh ow gardad
تاگوساله به گاوتبدیل بشود، دل صاحبش آب می شود.
___________
او ow = آب
بچسون bechasvan = بچسبان
بلگ balg = برگ
تا = تازمانی که
تامیگی taa migi = به محض این که
تل tel = تپـّه
تنیرtanir = تنور
خووی khuvi = خوبی
زیارت ziyaarat = روستای زیارت دشتستان
صحاوsehaav = صاحب
کولم که kolam ko = بردوشت سوارم کن
گوgow = گاو
موارک muwaarak =مبارک
میگوmigu = می گوید
میگیmigi = می گویی
نخریnekhari = نخوری
نخوا nekhaa = نخواهد
نخهره nekhahreh = ساییده و فرسوده نشود
نرمبه nerombeh = فرونریزد
نمیفته nemifte = نمی افتد
نمی ووnemyvu = نمی شود
نمی وره nemivoreh = بریده نمی شود
نوینی nevini = نبینی
یه ye = یک
* پاتیل منگو سی روز تنگو
Patile mangu si ruze tangu
دیگِ زنگ زده ، برای روزهای تنگدستی مناسب است.
* پرس کلو می کنه چندم مایه
Porse kalu mikone chandome maaye
از دیوانه می پرسد که امروز روز چندم ماه است؟
* پی بند پیسیده ی تو ، تو چه نمی رم
Poy band pisidey to chah nemirom
با ریسمان پوسیده ی تو، در چاه نمی روم.
* پخچه ری دس چرو می شینه
Pakhche ri dase charv mishineh
مگس روی دستی که چرب باشد، می نشیند.
* پی یه تیر دو نشونه می زنه
Poy ye tir do neshuneh mizaneh
با یک تیر، دو نشانه می زند.
* پی گدا نه لنگه ملک خدا نه تنگه
Poy gedaa ne lange molke khodaa ne tange
پای گدا لنگ نیست و سرزمین خدا هم اندک نیست.
* پاش ری پوس خیاره
Paash ri puse khiyaare
پایش روی پوست هندوانه است .
* پاک پاکیزه او کله
Paak paakizeh ow kalleh
تمیز و آماده اگر دوست داری ، کله پاچه
* پس گوششه آرد آردی دیدنه
Pase gushesheh aard aardi didekeh
پشت گوشش را آرد آردی دیده اند.
* پیش ریت اینه پش سرت قیچی
Pishe rit oyne posh sart gheychi
درمقابلت مثل آینه است ولی پشت سرت مانند قیچی ست .
_______________
او ow = آب
اوکلـّهowkalleh = کله پاچه
اینه oyneh= آینه
پاتیل paatil= دیگ
پخچه pakhcheh = مگس
پرسpors = سوال
پش posh = پشت
پوسpus = پوست
پیpoy = با
پیpoy = پای
پیسیده pisideh = پوسیده
چروcharv = چرب
چه chah = چاه
خیارkhiyaar = هندوانه
دسdas = دست
ریr i = روی
ریت rit = رویت
سی si = برای
کلوkalu = دیوانه
منگوmangu = زنگ زده
می شینهmishineh = می نشیند
نشونه neshuneh = نشانه
یه ye = یک
* بارکلا مکر زنون/ می زنن پرو ونون
Baarkelaa makre zanun/mizanen paru vo nun
آفرین به مکر وحیله ی زنان که به نان هم وصله می زنند
* بیغار بکه بی کار مشی
Bighaar boko bikaar mashi
کار بیهوده بکن ولی بی کار منشین
* بهره کن بهره نداره
Bahre kon bahre nedaare
تقسیم کننده ، خودش سهم نداره
* بی حکم خدا بلگ درخت نمی فته
Bi hokme khodaa balge darakht nemifte
بدون مشیت خداوند ، برگی از درخت هم نمی افتد
* بکش که نه سنگینه
Bekash ke ne sangine
بکش که سنگین نیست.
* بکش تا بکشیم
Bekash taa bekeshim
تو ازآن سر بکش تا مانیز ازاین طرف بکشیم
* باد گنده سر دل بنده
Bade gande sare dele bande
باد گند ِ، روی دل من است
* بیمار بوی اما بیماردار نبوی
Bimaar buvi bimaardaar ne buvi
بیمار باشی بهتر است تا پرستار و بیماردار باشی
* بی دردسر او کله
Bi dardesar ow kalleh
کلـّه پاچه ، بی دردسرتراز همه چیز است.
* بعد دهل دمبلی ی ِ
Bade dohol domboli ye
بعد از دهل کوبیدن ، تازه نوبت ضرب گرفتنش است .
______________________
واژه های محلی و گویشی
او کلهow kalleh = کــّـله پاچه
بارکلاbaarkelaa = آفرین
بکهboko = بکن
بلگbalg = برگ
بویbuvi = باشی
بیغارbighaar = بی حاصل
پروparu = وصله
دمبلی domboli = ضرب و تنبک
زنونzanun = زنان
مشیmeshi = منشین
نونnun = نان
یye = است
* درختی داریم که 17شاخه دارد. 8شاخه ی آن درآفتاب و9شاخه ی آن درسایه است/ نماز
* آهوبه چرا، بچه آهوبه چرا، آهو بچریدوبچرانیدگله را، آهوچوبدیدآن سواریله را، آهوبرمیدوبرمانیدگله را/خورشیدوماه وستارگان
* درولایت نبی، شمس وقمریعنی که چی؟ دختر ِبی شوهروبکر، پسریعنی که چی؟/حضرت مریم
* این چیست که همه چیز داخل آن است/ حروف الفبا
* این چیست که چهارپاداردولی روی دندان راه می رود/برّا(خرمن کوب)
* عجایب صنعتی دیدم دراین دشت، که بی جان درپی جاندارمی گشت/خیش 1
* سبزاست وبلنداست، خدا نی آفریده/ نی
* سبز ِسبز ِ چمنی، ورق ورق می شکنی/کاهو
* آن کدام دوهمسایه هستندکه اصلاً همدیگررانمی بینند؟/چشم
* این چیست که همه چیز زیرآن ردمی شود؟/خودکار
* کـُرپ ِ کـُل ِ دایره2، اشکتودرمیاره/ پیاز
* کـُرپِ کـُل ِ دَبّه دار، پوشَن3 داره صدهزار/ انار
باتشکرازاحمدروزبه که این چیستان هارادراختیاربنارانه گذاشتند.
___________
1 - خیش khish = تیغه ای آهنی که به وسیله ای چوبی وصل می کردندوبه الاغ یاقاطرمی بستندوباآن زمین راشخم می زدند.
2- کرپ وکل khorp o khol = جمع وجوروکوتاه
3-پوشن pushan = فرش
* اِی شریک خوبی، خداسی خوش شریک دُرُس می کِ .
Ey sharik khu bi khodaa si khosh sharik doros mike
اگرشریک خوب بود، خدابرای خودش هم شریک درست می کرد.
* اِی نمیرُم، خونه پیرُم .
Ey nemirom kho ne pirom
اگرنمیرم ، پیرنیستم .
* اِی اَو، آدم ِچاق بـِکِ ، کـُروَک، زنجیل می کوپند .
Ey ow aadame ghaagh beke korvak zanjil mikupond
اگرآب کسی راچاق می کرد، قورباغه، زنجیرپاره می کرد.
* اِی دَسِت نمی رَس ِ، پاتِ دراز کُ .
Ey daset namirase paate deraaz ko
اگردستت نمی رسد، پایت رادرازبکن .
* اِی خِیرات کنی، شـَوجمعه بسیار ِ .
Ey khyraat koni show jomeh besyaare
اگر خیرات کننده باشی، شبِ جمعه زیاد است.
* اِی بونـَت وُ ریشم ِ، ریشم ِ می تراشـُم .
Ey bunat vo risheme rishme miteraashom
اگربهانه ات ازریشم است، آن رامی تراشم .
* اِی کچل دواداشت، سر ِخوش ِ دوامی کِ .
Ey keghal dovaa daasht sare khoshe dovaa mike
اگرکچل دواداشت، سرخودش رادوامی کرد.
* اِی مؤمنی وُ ریش ِ ، بـُزَم خدای ِ میش ِ .
Ey momeni vo rishe bozam khodaaye mishe
اگرعلامت مؤمن بودن، داشتن ریش است، بزخدای میش است.
* اِی کـُمَکـُم نمی کنی، کـُمُم ِ ندِر.
Ey komakom nemikoni komeme neder
اگربه من کمک نمی کنی، لااقل شکمم راپاره نکن .
* اِی سیزنی زدی، جوالدوزی می زنِنِت .
Ey sizani zadi jovaalduzi mizenenet
اگربه کسی سوزنی بزنی، درعوض دیگران سوزن جوال دوزی به تومی زنند.
____________
معنی واژه ها
اوow = آب
ایey = اگر
بک beke = بکرد
بونه buneh = بهانه
بی bi = بود
جوالدوز jovaalduz = سوزنی که ازخیاطی بزرگتراست وبرای دوختن گونی وکیسه به کارمی رفت .
خوkho = صوتی به مفهوم درست است وموقع تأیید به کارمی رود.
خو khu = خوب
خوش khosh = خودش
دست daset = دستت
درس doros = درست
زنجیل zanjil = زنجیر
سی si = برای
سیزن sizan = سوزن
شو show = شب
ک ko = بکن
کروک korvak = قورباغه
کم kom = شکم
می ک mike = می کرد
می کوپند mikupond = پاره می کرد
